Το Ισραήλ προχωρά σε νέους περιορισμούς για τη δισφαινόλη Α (BPA) και άλλες επικίνδυνες δισφαινόλες που χρησιμοποιούνται σε υλικά και αντικείμενα τα οποία έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό το ρυθμιστικό μοντέλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση κοινοποιήθηκε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου στις 30 Ιουλίου 2026 και προβλέπει την υιοθέτηση βασικών διατάξεων του ευρωπαϊκού Κανονισμού 2024/3190, ο οποίος θεσπίζει απαγόρευση της BPA στα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Η διαβούλευση στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου παραμένει ανοιχτή και τα μέλη του μπορούν να καταθέσουν σχόλια έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026. Η ισραηλινή πρόταση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη BPA, καθώς περιλαμβάνει και άλλες δισφαινόλες και παράγωγά τους που διαθέτουν εναρμονισμένη ταξινόμηση για συγκεκριμένες επικίνδυνες ιδιότητες. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη νομοθεσία των υλικών σε επαφή με τρόφιμα, καθώς επιχειρεί να αποτρέψει ένα φαινόμενο που έχει απασχολήσει έντονα τις ρυθμιστικές αρχές, την αντικατάσταση μιας απαγορευμένης ουσίας από μια χημικά παρόμοια ουσία με αντίστοιχο προφίλ κινδύνου. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόταση επιδιώκει να περιορίσει τις λεγόμενες «μεταμέλειες αντικαταστάσεις», δηλαδή την αντικατάσταση μιας προβληματικής χημικής ουσίας με άλλη που ενδέχεται να δημιουργεί παρόμοιες ανησυχίες για την υγεία.
Από τις συσκευασίες μέχρι τον εξοπλισμό τροφίμων
Η BPA έχει χρησιμοποιηθεί επί δεκαετίες στην παραγωγή πολυανθρακικών πλαστικών και εποξειδικών ρητινών, μεταξύ άλλων σε επιστρώσεις μεταλλικών συσκευασιών τροφίμων, καπάκια, επαναχρησιμοποιούμενα δοχεία και διάφορα αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Το ζήτημα που απασχολεί τις αρχές δεν είναι απλώς η παρουσία της ουσίας σε ένα υλικό, αλλά η δυνατότητα μετανάστευσης χημικών ουσιών από το υλικό στο τρόφιμο, με αποτέλεσμα την έκθεση του καταναλωτή μέσω της διατροφής. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία αποτέλεσε το βασικό πρότυπο για την ισραηλινή πρόταση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τον Κανονισμό 2024/3190 τον Δεκέμβριο του 2024, απαγορεύοντας τη χρήση της BPA στα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, με περιορισμένες εξαιρέσεις σε περιπτώσεις όπου δεν υπήρχαν διαθέσιμες ασφαλείς εναλλακτικές. Η βασική μεταβατική περίοδος της ευρωπαϊκής απαγόρευσης ολοκληρώθηκε στις 20 Ιουλίου 2026, οπότε τα περισσότερα αντικείμενα που κατασκευάζονται με BPA δεν μπορούν πλέον να διατίθενται για πρώτη φορά στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αυστηροποίηση των ευρωπαϊκών κανόνων συνδέεται άμεσα με την επανεκτίμηση της BPA από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Το 2023 η EFSA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διατροφική έκθεση στην BPA αποτελεί ανησυχία για την υγεία όλων των ηλικιακών ομάδων, οδηγώντας σε δραστική αναθεώρηση της ανεκτής ημερήσιας πρόσληψης. Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση αποτέλεσε στη συνέχεια τη βάση για την απαγόρευση που τέθηκε σε εφαρμογή το 2024 και πλέον χρησιμοποιείται ως πρότυπο και από άλλες χώρες.
Η ισραηλινή πρόταση προβλέπει επίσης διαφορετικές μεταβατικές περιόδους ανάλογα με το είδος του υλικού και τη χρήση του, ώστε η αλλαγή των κανόνων να μη δημιουργήσει απότομες διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού. Για παράδειγμα, τρόφιμα θα μπορούν να συνεχίσουν να συσκευάζονται σε ορισμένα αντικείμενα μίας χρήσης που περιέχουν BPA, εφόσον αυτά είχαν κατασκευαστεί πριν από την έναρξη ισχύος των νέων κανόνων, για διάστημα έως και 12 μηνών ή μέχρι να εξαντληθούν τα υπάρχοντα αποθέματα. Ορισμένες συσκευασίες που χρησιμοποιούνται για φρούτα, λαχανικά και προϊόντα αλιείας θα μπορούν, σύμφωνα με την πρόταση, να παραμείνουν στην αγορά έως τις 20 Ιανουαρίου 2028, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τις προηγούμενες απαιτήσεις. Παρόμοιες μεταβατικές ρυθμίσεις προβλέπονται για αντικείμενα που διαθέτουν επιστρώσεις ή βερνίκια με BPA μόνο στην εξωτερική μεταλλική επιφάνεια, καθώς και για επαναχρησιμοποιούμενα αντικείμενα που είχαν κατασκευαστεί πριν από την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας.
Το νέο πλαίσιο και οι επόμενες κινήσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για επαγγελματικό εξοπλισμό που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων, όπως δοχεία αποθήκευσης, μεταφορικές ταινίες και αναμικτήρες. Η εμπορία συγκεκριμένου εξοπλισμού που περιέχει BPA θα μπορούσε να συνεχιστεί έως τις 20 Ιανουαρίου 2028, ενώ η χρήση του θα επιτρέπεται έως τις 20 Ιανουαρίου 2029. Οι μεταβατικές αυτές περίοδοι έχουν σχεδιαστεί ώστε οι επιχειρήσεις να έχουν χρόνο να εντοπίσουν κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις και να αποφευχθεί η άμεση απόρριψη μεγάλων ποσοτήτων εξοπλισμού που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται. Το ακριβές πεδίο εφαρμογής της πρότασης αποτελεί ωστόσο ένα σημείο που χρειάζεται περαιτέρω διευκρίνιση. Σύμφωνα με την ανάλυση του Food Packaging Forum, οι νέοι κανόνες θα αφορούν εγκεκριμένους εισαγωγείς τροφίμων που χρησιμοποιούν την ευρωπαϊκή οδό εισαγωγής, παραγωγούς που διαθέτουν συγκεκριμένες εγκρίσεις και διανομείς προϊόντων από τους συγκεκριμένους εισαγωγείς ή παραγωγούς. Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές αν οι εισαγωγές που πραγματοποιούνται εκτός της συγκεκριμένης ευρωπαϊκής οδού θα καλύπτονται επίσης από τους προτεινόμενους περιορισμούς.
