Οι δυσκολίες αποδοχής και η επίδραση των επικοινωνιακών στρατηγικών
Η παγκόσμια συζήτηση γύρω από τη βιώσιμη διατροφή φέρνει στο προσκήνιο νέες, καινοτόμες επιλογές, όπως τα τρόφιμα με βάση τα έντομα (Insect-Based Foods ή IBF). Στο πλαίσιο της προώθησής τους, τα πειστικά μηνύματα ξεπερνούν συχνά την απλή ανάδειξη διατροφικών ή περιβαλλοντικών οφελών και εστιάζουν σε ευρύτερα ζητήματα, όπως η επισιτιστική κρίση ή η βιωσιμότητα του πλανήτη. Ωστόσο, ορισμένα από αυτά τα μηνύματα εμπεριέχουν έντονα στοιχεία φόβου, τα οποία ενδέχεται να προκαλούν αρνητικές ψυχολογικές αντιδράσεις στους καταναλωτές.
Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Food Quality and Preference διερεύνησε πώς τα μηνύματα έκκλησης στον φόβο επηρεάζουν την αποδοχή των IBF από τους καταναλωτές. Στην πρώτη μελέτη, παρατηρήθηκε ότι αυτά τα μηνύματα προκαλούν ψυχολογική αντίσταση, η οποία σχετίζεται με την αίσθηση απειλής προς την προσωπική ελευθερία. Η δεύτερη μελέτη, σε πιο ρεαλιστικό πλαίσιο διαφήμισης, επιβεβαίωσε ότι ο φόβος μειώνει την πειστικότητα των μηνυμάτων υπέρ της εντομοφαγίας, ακριβώς λόγω αυτής της αντίδρασης. Τα ευρήματα προσφέρουν σημαντικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα των στρατηγικών επικοινωνίας σχετικά με τα IBF.
Τι πιστεύουν οι Έλληνες καταναλωτές;
Παρότι τα τρόφιμα με βάση τα έντομα δεν έχουν ακόμη κυκλοφορήσει στην ελληνική αγορά, η εμφάνισή τους στα ράφια είναι θέμα χρόνου. Πόσο προετοιμασμένοι είναι όμως οι Έλληνες καταναλωτές να τα αποδεχθούν Απάντηση σε αυτό έδωσε μελέτη που διεξήχθη από τέσσερα ελληνικά πανεπιστημιακά ιδρύματα, μεταξύ των οποίων το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Η μελέτη βασίστηκε σε ποιοτική έρευνα με 70 συμμετέχοντες, ηλικίας 18 έως 72 ετών, εκ των οποίων οι περισσότεροι ήταν απόφοιτοι ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης και διέμεναν κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αν και το 77% είχε ακούσει τον όρο «εντομοφαγία», η αποδοχή της στην πράξη ήταν εξαιρετικά χαμηλή. Μόνο ένα μικρό ποσοστό δήλωσε πρόθυμο να δοκιμάσει βρώσιμα έντομα, εύρημα που συνάδει με αντίστοιχες μελέτες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η πολιτισμική διάσταση στην αποδοχή των IBF αναδείχθηκε περαιτέρω μέσα από συγκριτική μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Ατλαντικού στην Ιρλανδία. Η έρευνα περιελάμβανε 489 συμμετέχοντες (283 από την Ελλάδα και 206 από την Ιρλανδία) και αποκάλυψε σαφείς διαφορές στις στάσεις μεταξύ των δύο χωρών. Οι Έλληνες συμμετέχοντες δήλωσαν σημαντικά λιγότερο πρόθυμοι να καταναλώσουν τροφές με βάση τα έντομα σε σύγκριση με τους Ιρλανδούς. Στην Ιρλανδία, οι κίτρινοι αλευροσκούληκες ήταν η πιο αποδεκτή μορφή τροφής, ενώ στην Ελλάδα δεν παρατηρήθηκε κάποια συγκεκριμένη προτίμηση ανάμεσα στα είδη.
Κοινό σημείο και στις δύο χώρες ήταν η προτίμηση για προϊόντα στα οποία τα έντομα δεν είναι ορατά. Το στοιχείο αυτό δείχνει τη σημασία της «αισθητικής απόστασης» από την πηγή της πρωτεΐνης. Επιπλέον, οι Ιρλανδοί επηρεάζονταν περισσότερο από εξωτερικά ερεθίσματα, όπως ζωντανές μαγειρικές επιδείξεις από σεφ, ενώ οι Έλληνες εμφάνιζαν μεγαλύτερη ευαισθησία στην επιρροή των μελών της οικογένειας.
