Η εξαίρεση στη νηστεία της Σαρακοστής και ο συμβολισμός της τελευταίας ημέρας πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα
Η Κυριακή των Βαΐων είναι μία από τις σημαντικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας και τιμά τη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στα Ιεροσόλυμα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Χριστός μπήκε στην πόλη καθισμένος πάνω σε ένα γαϊδουράκι, και ο λαός τον υποδέχτηκε με ενθουσιασμό, απλώνοντας στο δρόμο βάγια, δηλαδή κλαδιά φοινίκων, και φωνάζοντας «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Η υποδοχή αυτή είχε χαρακτήρα βασιλικής τιμής, καθώς πολλοί τον θεωρούσαν τον αναμενόμενο Μεσσία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΕΕ: Το τέλος της μαρμελάδας όπως την ξέραμε – Μέχρι τον Ιούνιο η Βιομηχανία πρέπει να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Διόδια Μαλγάρων: Το στρατηγικό «μπλόκο» των αρχών σε φορτηγά μεταφοράς τροφίμων
Η ονομασία «Βαΐων» προέρχεται ακριβώς από αυτά τα βάγια που κρατούσε ο κόσμος. Στην ελληνική παράδοση χρησιμοποιούνται συχνά κλαδιά δάφνης αντί για φοίνικες, τα οποία μοιράζονται στους πιστούς μέσα στις εκκλησίες. Η ημέρα αυτή έχει έναν διπλό συμβολισμό, καθώς από τη μία πλευρά εκφράζει χαρά και θρίαμβο, ενώ από την άλλη προαναγγέλλει τα Πάθη του Χριστού που ακολουθούν μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα. Η Κυριακή των Βαΐων βρίσκεται ακριβώς πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα και ουσιαστικά λειτουργεί ως το πέρασμα από τη Σαρακοστή στην κορύφωση του Θείου Δράματος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η μεγάλη μεταμόρφωση των ζυμαρικών: Γιατί αλλάζει η συνταγή παγκοσμίως
Παρά το κατανυκτικό κλίμα της περιόδου, αποτελεί μια από τις λίγες ημέρες όπου επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού και η Εκκλησία κάνει μια εξαίρεση στη νηστεία, για να τονίσει τη χαρά και τη σημασία της ημέρας, αν και δεν υπάρχει ομοφωνία. Το ψάρι συμβολίζει τη χαρά και την ευλογία αυτής της ημέρας, χωρίς όμως να φτάνει στη μεγαλοπρέπεια του κρέατος, που παραμένει απαγορευμένο. Είναι ένα είδος «ελαφριάς» γιορτής μέσα στην αυστηρότητα της Σαρακοστής.
Μια άλλη προσέγγιση είναι πιο συμβολική: το ψάρι θεωρείται αρχαίο χριστιανικό σύμβολο που συνδέεται με τον Ιησού Χριστό. Έτσι, η κατανάλωσή του αποτελεί συμβολική αναφορά στον ίδιο τον Χριστό, σε μια ημέρα που τιμάται η δημόσια αναγνώρισή Του ως Μεσσία. Υπάρχει και μια πιο πρακτική–λαϊκή εξήγηση. Η Εκκλησία διαχρονικά επιτρέπει τέτοιες «ανάσες» μέσα σε μεγάλες νηστείες για να είναι εφαρμόσιμη η άσκηση στους πιστούς. Το ψάρι είναι μια μέση λύση: ούτε πλήρης κατάλυση, ούτε αυστηρή νηστεία.
Υπάρχουν δύο δόγματα για το εάν το ψάρι καταλύεται αυτή την ημέρα. Σύμφωνα με τον Θεόδωρο τον Στουδίτη την Κυριακή των Βαΐων «τρώγεται ψάρι», επειδή θεωρείται Δεσποτική εορτή και είναι η τελευταία ημέρα κατά την οποία οι πιστοί επιτρέπεται να καταναλώσουν ψάρι. Υπάρχει και η αυστηρότερη άποψη, που συνδέεται με ασκητικές παραδόσεις και πατέρες όπως ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, σύμφωνα με την οποία μέσα στη Σαρακοστή μόνο την ημέρα του Ευαγγελισμού, την 25η Μαρτίου, επιτρέπει ψάρι. Σε αυτή τη λογική, κάποιοι αποφεύγουν το ψάρι και στα Βαΐα, όχι γιατί «απαγορεύεται», αλλά γιατί ακολουθούν πιο αυστηρό τυπικό. Όμως είναι χαρακτηριστική η θέση των Αποστολικών Διαταγών που λένε ότι η σημερινή ημέρα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο νηστείες: τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής που τελείωσε και τη νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας που αρχίζει από αύριο. Η θέση της λοιπόν, δίνει το δικαίωμα να ομιλούν περί καταλύσεως του ψαριού ή ακόμα και αυγού.
