Τι γνωρίζει η επιστήμη και τι παραμένει άγνωστο
Για χρόνια, η ανησυχία για τα μικροπλαστικά αφορούσε κυρίως τις θάλασσες και τα οικοσυστήματα. Σήμερα, η έρευνα έχει μετατοπίσει την εστία της: τα μικροπλαστικά ανιχνεύονται μέσα στο ανθρώπινο σώμα, σε όργανα και ιστούς που κανείς δεν φανταζόταν ότι θα μπορούσαν να φτάσουν. Η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται σε φάση εντατικής διερεύνησης, και τα ευρήματα των τελευταίων δύο ετών αλλάζουν ριζικά την εικόνα που είχαμε για αυτή την κατηγορία ρύπων. Τα μικροπλαστικά ορίζονται ως πλαστικά τεμαχίδια μήκους έως 5 χιλιοστών που προκύπτουν κυρίως από τη σταδιακή διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων, αν και ορισμένα προστίθενται σκόπιμα σε προϊόντα όπως βαφές, καθαριστικά και οδοντόκρεμες. Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο απελευθερώνονται στο περιβάλλον από 10 έως 40 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι τέτοιων σωματιδίων, και αν οι τάσεις παραμείνουν αμετάβλητες, ο αριθμός αυτός ενδέχεται να διπλασιαστεί έως το 2040. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ένας ενήλικας καταναλώνει κάθε εβδομάδα ποσότητα μικροπλαστικών ισοδύναμη με ένα πιστωτικό δελτίο, μέσω του νερού, της τροφής και του αέρα που αναπνέει.
Μέχρι πρόσφατα, η παρουσία μικροπλαστικών στο ανθρώπινο σώμα είχε τεκμηριωθεί στο αίμα, στο κόλον, στους όρχεις, στο ενδομήτριο, στο μητρικό γάλα και στα κόπρανα. Η πιο ανησυχητική ανακάλυψη ήρθε με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science of The Total Environment τον Φεβρουάριο του 2024: Μικροπλαστικά εντοπίστηκαν σε ιστούς νεφρών, ήπατος και εγκεφάλου. Τα δείγματα εγκεφαλικού ιστού παρουσίαζαν υψηλότερες συγκεντρώσεις πολυαιθυλενίου σε σχέση με το ήπαρ ή τους νεφρούς, με τα σωματίδια να εμφανίζονται κυρίως σε νανοσκοπική μορφή θρυμμάτων. Ιδιαίτερα ανησυχητικό εύρημα ήταν ότι στα εγκεφαλικά δείγματα ατόμων με διαγνωσμένη άνοια οι συγκεντρώσεις μικροπλαστικών ήταν ακόμα υψηλότερες, αν και δεν έχει αποδειχθεί αιτιακή σχέση.
Στο ίδιο πνεύμα, μελέτη που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Molecular Sciences εξέτασε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική αφαίρεση αθηρωματικής πλάκας από αρτηρίες. Όσοι είχαν μικροπλαστικά στις πλάκες τους εμφάνισαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και θανάτου στα επόμενα δύο χρόνια σε σύγκριση με εκείνους χωρίς ανιχνεύσιμα σωματίδια. Έρευνες σε κυτταρικές καλλιέργειες και ζωικά μοντέλα υποδηλώνουν ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να προκαλέσουν οξειδωτική βλάβη, βλάβη στο DNA και μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση, παράγοντες που σχετίζονται με ανάπτυξη καρκίνου. Παρατηρήθηκαν επίσης επιπτώσεις στο αναπαραγωγικό σύστημα, όπως μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων και ωοθηκικές βλάβες σε πειράματα με ποντίκια.
Τα παιδιά ως πιο ευάλωτη ομάδα
Ιδιαίτερη ανησυχία εγείρει η έκθεση των παιδιών. Ερευνητές στο Stanford Medicine ανακάλυψαν μικροπλαστικά σε αμυγδαλές που αφαιρέθηκαν από υγιή παιδιά, και μάλιστα όχι μόνο στην επιφάνεια αλλά βαθιά μέσα στον ιστό. Σε αμυγδαλές ενός παιδιού εντοπίστηκαν με μικροσκόπιο σωματίδια Teflon. Τα αναπτυσσόμενα όργανα των παιδιών θεωρούνται περισσότερο ευάλωτα, καθώς το ανοσοποιητικό και το ενδοκρινικό σύστημα βρίσκονται ακόμα σε διαμόρφωση. Ακόμη πιο ανησυχητικά, τα μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί στον πλακούντα και στο πρωτόκολλο του νεογέννητου, υποδηλώνοντας ότι η έκθεση μπορεί να ξεκινά ήδη από τη μήτρα.
Παρά τη συσσώρευση ευρημάτων, η επιστημονική κοινότητα εφιστά προσοχή στην υπεραπλούστευση. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας βασίζεται ακόμα σε κυτταρικές καλλιέργειες και ζωικά μοντέλα, και οι άμεσες αποδείξεις για σοβαρές βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό παραμένουν περιορισμένες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος απουσιάζει, αλλά ότι η έρευνα δεν έχει φτάσει ακόμα στο επίπεδο αιτιακής τεκμηρίωσης που απαιτείται για κατηγο
