Θεωρίες των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων

Από τη δυσπιστία στα ΜΜΕ ως την πίστη στους θεσμούς και την εμπιστοσύνη στις ετικέτες: Τέσσερις τρόποι με τους οποίους βλέπουν οι καταναλωτές την ασφάλεια τροφίμων

Οι αντιλήψεις των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους κατά την αγορά και, κατ’ επέκταση, τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, οι ατομικές απόψεις για την ασφάλεια των τροφίμων διαφέρουν και είναι υποκειμενικές, γεγονός που υποδηλώνει ότι μια καθολική παρέμβαση για αλλαγή συμπεριφοράς ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματική.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Food Quality and Preference, εξετάζει βασικές, κοινές αντιλήψεις (lay theories) για την ασφάλεια των τροφίμων μεταξύ καταναλωτών στη Γερμανία. Χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία Q, η μελέτη εντόπισε και σκιαγράφησε διακριτές ομάδες καταναλωτών, βάσει ομοιοτήτων και διαφορών στις συγκεκριμένες αντιλήψεις που είχαν τα μέλη κάθε ομάδας.

Εξήντα καταναλωτές στη Γερμανία αξιολόγησαν ένα προκαθορισμένο σύνολο 40 δηλώσεων (Q-set), που αντικατοπτρίζουν ένα ευρύ φάσμα ατομικών απόψεων και πεποιθήσεων σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, οδηγώντας σε μια ψευδο-κανονική κατανομή. Η παραγοντική ανάλυση αποκάλυψε τέσσερις βασικές «λαϊκές θεωρίες» (lay theories), με τα εξής χαρακτηριστικά:

1. Οι Εμπιστευόμενοι τους Θεσμούς: «Οι γερμανικοί ρυθμιστικοί οργανισμοί αποδίδουν εξαιρετικά στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων»
2. Οι Σκεπτικιστές των Ετικετών: «Οι ετικέτες λειτουργούν περισσότερο ως εργαλεία μάρκετινγκ παρά ως δείκτες ασφάλειας τροφίμων». Αυτό υποδηλώνει έναν γενικό σκεπτικισμό μεταξύ των ατόμων σχετικά με τα ιδιωτικοποιημένα συστήματα τροφίμων
3. Οι Πραγματιστές της Ε.Ε.: «Τα προϊόντα που παράγονται στην Ευρώπη θεωρούνται ασφαλή»
4. Οι Κυνικοί των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης: «Τα δημοσιεύματα των ΜΜΕ σχετικά με την (αν)ασφάλεια των τροφίμων συχνά στερούνται ακρίβειας»

Οι Εμπιστευόμενοι τους Θεσμούς δίνουν έμφαση στη διαφάνεια των ρυθμιστικών αρχών, απορρίπτοντας την επιρροή των επιχειρήσεων· οι Σκεπτικιστές των Ετικετών εκφράζουν δυσπιστία απέναντι στις πιστοποιήσεις αλλά υποστηρίζουν μεταρρυθμίσεις πολιτικής· οι Πραγματιστές της Ε.Ε. εκτιμούν τα υπερεθνικά πρότυπα, αποφεύγοντας τον πανικό· ενώ οι Κυνικοί των ΜΜΕ εμφανίζουν αυξημένη αντίληψη κινδύνου επηρεασμένοι από τα μέσα, παρότι -παραδόξως– εμπιστεύονται τους ελέγχους, παρά τη γενικότερη δυσπιστία απέναντι στο σύστημα.

Η παρούσα μελέτη καταδεικνύει ότι – από την πλευρά του καταναλωτή – η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά έχει επίσης πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Τα ευρήματα ενισχύουν τις θεωρίες κοινωνικής ενίσχυσης του κινδύνου και τις συναισθηματικές ευρετικές (affective heuristics), στο πλαίσιο της διάβρωσης της εμπιστοσύνης προς θεσμούς και μέσα ενημέρωσης στον τομέα των τροφίμων. Οι ερευνητές προτείνουν:

• Τυποποίηση των ετικετών,
• Εκστρατείες διαφάνειας με επίκεντρο την Ε.Ε.
• Και προγράμματα ενίσχυσης της κριτικής ικανότητας απέναντι στα μέσα ενημέρωσης (media literacy), για την αντιμετώπιση των αναγκών συγκεκριμένων καταναλωτικών ομάδων.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950329325002162?dgcid=raven_sd_aip_email