Η ευρωπαϊκή επιστημονική αξιολόγηση για το τριφθοροξικό οξύ (TFA) καθόρισε νέα επίπεδα καθοδήγησης για την έκθεση των καταναλωτών, με στόχο την καλύτερη εκτίμηση της πιθανής επίδρασης της ουσίας στην ανθρώπινη υγεία. Η ουσία ανήκει στην ομάδα των λεγόμενων υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων ενώσεων (PFAS), χημικών ουσιών που χαρακτηρίζονται από μεγάλη ανθεκτικότητα στο περιβάλλον και έχουν προκαλέσει αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον λόγω της ευρείας παρουσίας τους.
Η αξιολόγηση εξέτασε τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και κατέληξε σε νέες τιμές για την αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη, δηλαδή την ποσότητα μιας ουσίας που μπορεί να λαμβάνει καθημερινά ένας άνθρωπος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του χωρίς να αναμένεται κίνδυνος για την υγεία, καθώς και για την οξεία δόση αναφοράς, που αφορά την έκθεση σε μικρό χρονικό διάστημα. Η νέα αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη είναι περίπου 3,5 φορές χαμηλότερη από την προηγούμενη τιμή που είχε καθοριστεί το 2017, γεγονός που αντανακλά την αξιολόγηση νεότερων επιστημονικών δεδομένων και παρέχει ένα πιο αυστηρό πλαίσιο για την εκτίμηση της έκθεσης των καταναλωτών.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της επιστημονικής έκθεσης, το τριφθοροξικό οξύ και το άλας του, το τριφθοροξικό νάτριο, δεν θεωρούνται πιθανό να προκαλούν γονοτοξικότητα, δηλαδή βλάβες στο γενετικό υλικό. Ωστόσο, οι ειδικοί αξιολόγησαν άλλες πιθανές επιδράσεις στον οργανισμό, μεταξύ των οποίων επιδράσεις στην ανάπτυξη, στην αναπαραγωγή και στη λειτουργία του θυρεοειδούς, και χρησιμοποίησαν τα διαθέσιμα δεδομένα για να καθορίσουν νέα όρια προστασίας.
Η επίδραση στον θυρεοειδή και τα νέα όρια έκθεσης
Η αξιολόγηση βασίστηκε κυρίως σε δεδομένα από μελέτες τοξικότητας σε ζώα, στις οποίες παρατηρήθηκαν αλλαγές στις ορμόνες του θυρεοειδούς. Η σημαντικότερη ένδειξη που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό των νέων ορίων ήταν η μείωση της θυροξίνης (Τ4), μιας βασικής ορμόνης που συμμετέχει στη ρύθμιση του μεταβολισμού και στην ανάπτυξη. Με βάση αυτά τα δεδομένα, καθορίστηκε αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,014 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα για το τριφθοροξικό οξύ, έναντι 0,05 mg/kg σωματικού βάρους που ίσχυε από το 2017.
Παράλληλα, καθορίστηκε οξεία δόση αναφοράς 0,07 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, η οποία αφορά την έκθεση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Για τον υπολογισμό των τιμών εφαρμόστηκαν συντελεστές αβεβαιότητας, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές ανάμεσα στα πειραματόζωα και τον άνθρωπο, αλλά και οι διαφορές ευαισθησίας μεταξύ των ανθρώπων. Οι τιμές αυτές δεν αποτελούν όρια στα οποία η έκθεση θεωρείται άμεσα επικίνδυνη, αλλά εργαλεία επιστημονικής διαχείρισης κινδύνου που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ασφάλειας των καταναλωτών. Οι ειδικοί επισήμαναν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αβεβαιότητες, κυρίως λόγω της έλλειψης μακροχρόνιων μελετών τοξικότητας και καρκινογένεσης, αλλά και λόγω περιορισμένων δεδομένων σχετικά με πιθανές επιδράσεις στο αναπτυσσόμενο ανοσοποιητικό σύστημα.
Οι PFAS αποτελούν μια μεγάλη οικογένεια χημικών ουσιών που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλές εφαρμογές, όπως υλικά ανθεκτικά στο νερό, στα λίπη και στη θερμότητα. Η υψηλή σταθερότητά τους έχει οδηγήσει στη συσσώρευσή τους στο περιβάλλον, καθώς πολλές από αυτές τις ενώσεις διασπώνται πολύ αργά. Το τριφθοροξικό οξύ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μπορεί να προκύψει από τη διάσπαση ορισμένων φυτοφαρμάκων και άλλων φθοριωμένων ενώσεων που χρησιμοποιούνται σε βιομηχανικές και καταναλωτικές εφαρμογές.
Η παρουσία του έχει καταγραφεί σε επιφανειακά και υπόγεια ύδατα, στο πόσιμο νερό και σε τρόφιμα, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αυξημένη ανάγκη για αξιολόγηση της έκθεσης του πληθυσμού μέσω διαφορετικών οδών. Η νέα επιστημονική γνωμοδότηση δεν σημαίνει ότι κάθε ανίχνευση TFA αποτελεί άμεσο κίνδυνο για την υγεία. Αντίθετα, παρέχει ένα επικαιροποιημένο επιστημονικό πλαίσιο ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να συγκρίνουν τα επίπεδα έκθεσης με τιμές που θεωρούνται προστατευτικές για τον πληθυσμό, ενώ αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για μελλοντικές αξιολογήσεις και πιθανές κανονιστικές αποφάσεις σχετικά με την παρακολούθηση του TFA στο πόσιμο νερό και στα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
