Ο εμβολιασμός αναδεικνύεται ως κρίσιμο εργαλείο πρόληψης
Η εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών στα ζώα και η επιταχυνόμενη μικροβιακή αντοχή προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, τη δημόσια υγεία και τη σταθερότητα των οικοσυστημάτων. Στην πρώτη της ετήσια παγκόσμια αξιολόγηση, η Παγκόσμια Οργάνωση για την Υγεία των Ζώων (ΠΟΑΖ/WOAH) περιγράφει με σαφήνεια τις προκλήσεις που απειλούν πλέον όχι μόνο τις κτηνοτροφικές μονάδες αλλά και τη διεθνή οικονομία. Η έκθεση δημοσιεύθηκε ενόψει της 92ης Γενικής Συνόδου της WOAH και καταγράφει τη μεταβαλλόμενη δυναμική των ζωονόσων, από την αύξηση της γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας (HPAI) σε θηλαστικά, μέχρι την εμφάνιση της peste des petits ruminants στην Ευρώπη και της αφρικανικής πανώλης των χοίρων στη Σρι Λάνκα, πολύ μακριά από τις προηγούμενες εστίες.
Από το 2000, πάνω από 630 εκατομμύρια πτηνά έχουν χαθεί, αυξάνοντας το κόστος των αυγών και των πουλερικών, με ιδιαίτερες επιπτώσεις σε χαμηλού εισοδήματος χώρες όπου αποτελούν βασική πηγή πρωτεΐνης. Το 2024, τα καταγεγραμμένα κρούσματα HPAI σε θηλαστικά υπερδιπλασιάστηκαν φτάνοντας τα 1.022, από 459 το προηγούμενο έτος, ενώ εντοπίστηκαν σε 55 χώρες.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι παραδοσιακές στρατηγικές ελέγχου, όπως η μαζική θανάτωση, είναι πλέον ανεπαρκείς ή οικονομικά ασύμφορες. Ο εμβολιασμός εμφανίζεται ως κρίσιμος μοχλός πρόληψης και διαχείρισης των ασθενειών, σε συνδυασμό με βιοασφάλεια, επιτήρηση και έλεγχο μετακινήσεων. Ωστόσο, η εφαρμογή του παραμένει ατελής λόγω κόστους, ελλιπούς εκπαίδευσης και δισταγμών, ιδιαίτερα απέναντι στα νέα εμβόλια DNA που ορισμένοι παραγωγοί φοβούνται ότι θα στιγματίσουν τα ζώα τους ως γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Παράλληλα, η μικροβιακή αντοχή (AMR) αναδεικνύεται σε μία από τις σοβαρότερες απειλές του αιώνα. Ο ΠΟΑΖ προβλέπει ότι χωρίς άμεση δράση, η AMR θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλειες ζωικού κεφαλαίου που θα επηρεάσουν την επισιτιστική ασφάλεια 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων και σε οικονομικές ζημίες που ενδέχεται να αγγίξουν τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2050.
Ενθαρρυντικά, η χρήση αντιβιοτικών σε ζώα μειώθηκε κατά 5% μεταξύ 2020 και 2022, με την Ευρώπη να καταγράφει τη μεγαλύτερη μείωση (-23%), ακολουθούμενη από την Αφρική (-20%). Ωστόσο, το 20% των χωρών εξακολουθεί να χρησιμοποιεί αντιμικροβιακές ουσίες ως αυξητικούς παράγοντες, πρακτική που ο οργανισμός αποθαρρύνει ρητά. O ΠΟΑΖ προτείνει ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών, επενδύσεις σε διαγνωστικά εργαλεία που διαχωρίζουν τα εμβολιασμένα από τα μολυσμένα ζώα και βελτιωμένο παγκόσμιο συντονισμό των συστημάτων επιτήρησης.
